درخصوص تجمع اهالی اصفهان برای آب، ذکر چند نکته که بیم آن می رود در نهایت حق آبه لرستان قربانی شود، خالی از لطف نیست که ذیلا به آنها اشاره می‌گردد. در نگاه اول در این گردهمایی، زیادی جمعیت جلب توجه میکرد که همین امر باعث واکنش مقامات رده بالای کشور از رییس جمهور گرفته تا معاون اول شد و به نوعی دست پاچگی نیز مشهود بود، نهایتا منجر به صادر شدن دستور فوری برای وزرای نیرو و جهاد و همچنین اختصاص ۳۸۰۰ میلیارد تومان برای جبران خسارت به کشاورزان و طرح های آبی و … شد.

گفته شد که این تجمعات فقط مختص به کشاورزان بوده، اما با نگاهی اجمالی به تجمع کنندگان میتوان تشخیص داد که اکثریت تجمع کنندگان شغل و پیشه ای بجز کشاورزی دارند، تجمع در روز تعطیل در قلب اصفهان و در یک مکان تفریحی و تاریخی باعث شده بود که تمام اقشار در آن شرکت کرده و این تجمع چندین هزار نفری از تمام اقشار، تجمعی صنفی متشکل از ۳۰۰هزار نفر کشاورز جلوه داده شود.

از ابتدای صبح جمعه که خبر های جسته گریخته ای توسط صدا و سیما مخابره شد که نهایتا به پوشش تصویری و واکنش مقامات انجامید، طوریکه رییس جمهور دستور اکید صادر کرد که نسبت به مسایل مرتبط با آب در سه استان اصفهان ، چهارمهال و یزد ترتیب اثر داده شود. تا اینجا روال کار طبیعی به نظر می رسید تا اینکه در غروب جمعه استان خوزستان به لیست استان های مذکور اضافه شد و اینجاست که باید برای تصمیماتی که ممکن است غیر کارشناسی و خلق الساعه اخذ شود و همچون همیشه دیواری کوتاه تر از لرستان محروم وجود ندارد، نگران شد. نگرانی بابت صید حق آبه لرستان توسط استان های پرنفوذ همچون خوزستان و در پی آن اصفهان، بر کسی پوشیده نیست که استان های مذکور مخصوصا خوزستان بعد از وزارت نیرو بیشترین ممانعت را از اختصاص حق آبه به لرستان، با شانتاژ خبری، ایجاد ترس در بین مردم خوزستان و ارائه آمار غیر واقعی بعمل آورده اند.

میزان آبهای جاری لرستان طبق میانگین دراز مدت حدود ۱۲/۵میلیارد متر مکعب ذکر شده که ۴۵درصد آن تولید داخل استان است، یعنی حجمی درحد ۷میلیارد متر مکعب و جالب اینجاست که حجم مخزن سد های لرستان تا کنون حدود ۲۰۰ میلیون متر مکعب است.( به ارقام توجه شود) این میزان رواناب در دو حوزه کرخه و دز که در نهایت به کارون بزرگ می پیوندد، به خوزستان سرازیر می شود. زمانی که آمار وارقام حجم و سطح اراضی آبی و … ذکر می شود بی عدالتی در حق لرستان بیش از پیش عیان شده که به مواردی از آن با ذکر سند پرداخته می شود .

بیان میشود که حدود ۳۰میلیارد متر مکعب
رواناب به خوزستان میرود که تلویحا مدیر آب و برق خوزستان نیز به آن اشاره نموده است ،هر چند آمار را کمتر ارائه می دهد«فرهاد ایزد جو مدیرعامل سازمان آب و برق خوزستان با بیان اینکه امسال آوردهای آبی ما حدود ۱۰ میلیارد متر مکعب کمتر است، گفت: میزان آورد بالادست سدها تا امروز ۱۳ میلیارد و ۴۰۰ میلیون متر مکعب است درحالی که سال گذشته مجموع آورد ۲۳ میلیارد و ۲۰۰ میلیون متر مکعب بوده است؛ پیش‌بینی ما این است که آورد آب امسال ۴۴ درصد کمتر از نرمال باشد.۲۸ تیر ۱۴۰۰ خبرگزاری ایسنا» در جایی دیگر رییس سازمان جهاد کشاورزی خوزستان در خصوص آمار کشت برنج در خوزستان چنین ذکر می نماید «رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان خوزستان در گفتگوی اختصاصی با خبرنگار خبرگزاری صدا و سیما گفت: بیشترین محصولات کشت شده تابستانه در خوزستان به ترتیب مربوط به برنج، ذرت، کنجد، سویا آفتابگردان و دیگر محصولات بوده است. کیخسرو چنگلوایی با اشاره به وضعیت مطلوب ذخایر آب سد‌های استان افزود: در تابستان امسال ۲۰۶ هزار هکتار از اراضی کشاورزی استان به کشت برنج اختصاص یافت که می‌تواند بخشی از خسارت کشاورزان در سیل فروردین ماه را جبران کند. 7 مهر ۱۳۹۹خبرگزاری صدا و سیما»( دقت نمایید فقط سطح کشت برنج ذکر شده و سایر محصولات مانند ذرت و … که عمدتا محصولاتی با آب بری بالا هستند ذکر نشده) این میزان سطح کاشت برنج حتی در سالهای بسیار خشک نیز قابل توجه است بطوری که معاون وزیر نیرو در امو آب و آبفا در سال ۱۴۰۰نیز به آن اشاره کرده است«براساس آمار اعلام شده از سوی مسئولان مربوطه امسال در خوزستان ٩٠ هزار هکتار کشت شلتوک انجام شده که به گفته قاسم تقی زاده خامسی، معاون آب و آبفای وزیر نیرو،

محصولات کشاورزی با نیاز آبی بالا مثل شلتوک در خوزستان ۳.۵ میلیارد متر مکعب آب نیاز دارد که حدوداً دو و نیم برابر مصرف صنعتی کشور است.
۴ مرداد ۱۴۰۰خبرگزاری مهر»با این اوصاف در سال قبل که بیش از دو برابر کشت برنج در خوزستان وجود داشته حجمی بیش از ۷میلیارد متر مکعب آب اختصاص یافته است، یعنی حجمی معادل کل آب تولیدی استان لرستان!!!

طبق آماری که قبلا بوده و الان با توجه خشکسالی های پی در پی، کاهش دبی رودخانه ها، خشک شدن قنوات و چشمه ها و افت سطح سفره های زیرزمینی، یقینا کمتر شده، کل زمینهای آبی لرستان( که اکثرا به کشت غلات اختصاص می یابد) کمتر از ۲۰۰هزار هکتار است که ۵۰درصد معدل کشوری است و در ترهان( کوهدشت و رومشگان )به مراتب کمتر است. در خوشبینانه ترین حالت وبا در نظر گرفتن تمام منابع سطحی و زیرزمینی در ترهان بین ۵ تا ۶هزار هکتار ( عمدتا غلات) کشت می شود که با توجه به کل اراضی، سطحی در حد۳ تا ۴ درصد از کل اراضی منطقه را شامل می شود( حدود یک دهم میانگین استان و یک بیستم میانگین کشوری)

شایان ذکر است هیدرو مدول آبیاری( نیاز آبی گیاه در هر هکتار ) در نظر گرفته شده برای لرستان که با توجه به پارامترهای گوناگون اقلیمی وهواشناسی محاسبه می‌گردد، حدود ۰/۸لیتر در ثانیه برای هر هکتار می باشد( کمتر از یک لیتر) این درحالیست که در خوزستان در اراضی بدون شبکه آبیاری حدود ۱۶ لیتر و در اراضی مدرن بیشتر از ۷ لیتر براورد شده است«به گفته معاون بهره برداری از شبکه های آبیاری شمال خوزستان، پس از احداث این شبکه( شبکه آبیاری دز) با تسطیح اراضی و بکارگیری روش های مهندسی آبیاری،آب مصرفی محصولات به صورت قابل ملاحظه و در حد مصرف بهینه متعادل شده است. ” بهمن افشار ” افزود: پیش از احداث شبکه آبیاری محصول برنج که عمده کشت تابستان را تشکیل می داد با هیدرومدول شش تا ۱۶ لیتر در ثانیه در هر هکتار آبیاری می شد در صورتی که در شرایط موجود هیدرو مدول برای محصول برنج در اراضی بافت سنگین ۷/۲ لیتر پیشنهاد شده است. وی گفت: مقدار آب مصرفی برای گندم و جو نیز در زمستان با توجه به رژیم کم آبی در محدوده۵ تا۸/۳ لیتر در ثانیه برای هر هکتار ثبت شده است. معاون بهره برداری از شبکه های آبیاری شمال خوزستان افزود: همچنین از کل اراضی زیرشبکه در تابستان، فقط ۲۳ درصد کشت می شد که هم اکنون شبکه آبیاری امکان کشت اراضی بطور کامل را فراهم می کند. خبرگزاری جمهوری اسلامی ۱۳۸۵/۰۴/۱۸ »به زبان ساده یعنی با میزان آب مصرفی برای هر هکتار غلات در خوزستان می‌توان ۸ هکتار غلات را در لرستان مشروب نمود، به تبع میزان آب مصرفی محصولات دیگر نیز تابع همین شرایط است، در لرستان برای کشت هر هکتار برنج حدود ۱۵ هزار متر مکعب در هکتار در نظر گرفته می شود، در گزارش معاون وزیر نیرو با توجه به آمار ۹۰ هزار هکتاری کشت برنج در سال۱۴۰۰، به ازاء هر هکتار برنج در خوزستان میزان ۳۹ هزار متر مکعب برای هر هکتار محاسبه شده است، یعنی حدود ۲/۵برابر نیاز آبی کشت برنج در لرستان. آیا این عقلانی است؟ چطور ممکن است که نیاز آبی هر هکتار در خوزستان در بدبینانه ترین حالت و با توجه به سیستم مدرن آبرسانی 8 برابر لرستان باشد ولی نیاز آبی برنج ۲/۵برابر!!!؟ اگر حمل بر صحت همین آمار متناقض بگیریم باز هم در خشک ترین سال نیم قرن اخیر ۳/۵ (سه و نیم) میلیارد متر مکعب آب در خوزستان صرفا برای کشت برنج و محصولات آبدوست مصرف شده است و ما در لرستان برای یک چهاردهم آن یعنی ۲۵۰ میلیون متر مکعب برای سد معشوره التماس میکنیم!! درحالی که ۱۲/۵میلیارد متر مکعب رواناب داریم و ۷ میلبارد متر مکعب تولید استان خودمان است!( یک سی ام آب تولیدی خودمان و یک پنجاهم آب خروجی از استان، حتی با در نظر گرفتن حجم مخزن فعلی استان یعنی ۲۰۰ میلیون و همچنین پمپاژهای انفرادی که رقم ناچیزیست، باز هم معدل به یک بیستم نمی رسد) آیا ظلمی بیش از این سراغ دارید؟؟؟

حال نکاتی پیرامون وضعیت سطح اراضی آبی استان اصفهان را از زبان مسئولین اصفهان بخوانید«استان اصفهان با دارا بودن۵۶۸ هزار هکتار اراضی کشاورزی معادل پنج درصد از مساحت استان، ۳.۹ درصد از اراضی کشاورزی کشور را به خود اختصاص داده و با دارا بودن شرایط متنوع آب و هوایی، استعداد تولید انواع محصولات کشاورزی را دارد، در مناطق گرم و خشک استان خرما، انار و پسته و در مناطق سرد و کوهستانی بادام و گردو و در مناطق معتدل و معتدل سرد انواع محصولات دانه‌دار و هسته‌دار کشت می‌شود، افراد شاغل در بخش کشاورزی استان حدود ۱۷۱ هزار نفر هستند.(در تجمعا اخیر کشاورزان اصفهان، تعداد ۳۰۰ هزار نفر کشاورز بیان شد)

در همین ارتباط مدیر امور فنی مهندسی سازمان جهاد کشاورزی اصفهان در گفت و گو با ایرنا اظهارداشت: ۳۵۰ هزار هکتار از مزارع استان مستعد اجرای طرح های گوناگون آبیاری نوین است و این پروژه‌ها تاکنون در ۱۲۳ هزار هکتار اجرا شده که افزون بر ۵۱ هزار هکتار آن مربوط به طول فعالیت دولت یازدهم و دوازدهم از سال ۹۲ تا آخر ۹۸ است. مجید امینی ادامه داد: در سال‌های ۹۲ تا ۹۶ در دولت یازدهم اجرای طرح های نوین آبیاری برای هر هکتار بالغ بر هفت میلیون تومان هزینه داشت و طی سال های ۹۶ تا ۹۸ در دولت دوازدهم این رقم به ۱۰ میلیون تومان به ازای هر هکتار افزایش یافت.

رییس سازمان جهاد کشاورزی اصفهان مهرداد مرادمند گفت از ۵۶۴ هزار هکتار اراضی با قابلیت کشاورزی در سال زراعی گذشته حدود ۲۹۰ هزار هکتار معادل ۵۱.۵ درصد به کشت محصولات زراعی که ۲۵۴ هزار هکتار مربوط به زراعت کشت های آبی و ۳۶ هزار هکتار مربوط به کشت های دیم و مابقی اراضی زراعی آبی و دیم آیش و باغ‌ها بود.۹ تیر ۱۳۹۹خبر گزاری جمهوری اسلامی»در همین آمار منتشر شده توسط مسئولین اصفهان، با در نظر گرفتن سطح اراضی وآبی و دیم وآیش و… سطح اراضی آبی اصفهان حداقل ۵۰ درصد بیشتر از سطح اراضی آبی لرستان است!!! این شگفت انگیز نیست؟؟؟ استعداد، موقعیت جغرافیایی و اقلیمی و میزان بارش( لرستان سومین استان پر بارش کشور است) را در قیاس با اصفهان در نظر بگیرید تا بیشتر شگفت زده شوید.

در خوزستان ذکر سطح اراضی آبی و قیاس آن با لرستان به شوخی بیشتر شباهت دارد پس از آن میگذریم. با ذکر این مطلب که در عمده اراضی خوزستان اراضی آبی به کشت سوم و حتی چهارم هم در طول سال می رسند. اشاره به یک نکته با اهیمت و ظریف اینجا واجب است و دیدن بعد دیگری از این اجحاف که در سالیان متمادی در حق لرستان انجام گرفته و آن این است که زمین های مرغوب با خاک حاصلخیز که بعضا عمق آبرفت آنها به ۱۰۰ متر نیز میرسد به مرور تبدیل به اراضی لم یزرع می شوند اما در خوزستان واصفهان اراضی نامرغوب، شن زار و … با عمق بعضا ۳۰ سانتی متر، آبی می‌ گردند، این اراضی که جدیدا آبی می‌شوند در گذشته نیز بصورت سنتی حق آبه ای نداشته اند(و طبیعتا حقی ندارند) مانند طرح ۵۵۰ هزار هکتاری خوزستان که در حال اجرا است.

خالی از لطف نیست که بدانید با حدود ۶ هزار میلیارد تومان می‌توان سد معشوره را به سامان رساند، یعنی حدود دو برابر مبلغی که برای خسارت و … به کشاورزان اصفهانی اختصاص یافت، با این تفاوت که نه برای یک سال که معیشت و سطح زندگی چندین شهر لرستان اعم از پلدختر و چگنی و کوهدشت و رومشگان و … برای مدت ها و شاید چندین نسل ارتفائ قابل توجهی می یافت و تاثیر مستقیمی بر کاهش بیکاری کل استان می گذاشت.

بسیار دلایل مستند دیگر موجود است که جهت به درازا نرفتن مطلب، بیش از این، از آن صرف نظر می شود.

القصه متولیان امر و مسئولان کشوری، هر
جور که میخواهید و به هر نحوی هوای استانهای سوگلی خود را داشته باشید و لیلی به لالایشان بگذارید ولی محض رضای خدا بیش از این حق آبه لرستان را وجه المصالحه قرار ندهید. محروم ترمان نکنید و آینده فرزندان این خطه را هم در نظر داشته باشید، مجمع محترم نمایندگان استان، استاندار محترم لرستان، ائمه محترم جمعه و جماعات به هوش باشید که در سفر قریب الوقوع رئیس جمهور به استان، لرستان نتنها قربانی نشود که حداقل یک چندم حق آبه خود را بستاند، چون با توجه به نگاه آمایش سرزمینی و توسعه ای، این تنها فاکتوریست که برایمان مانده است و سرنوشت و آینده استان ومردمانش به آن وابسته است.

✍ دکتر احسان فتاپور کارشناس منابع آب

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *